Mùi đu đủ xanh – buồn ngủ hay đỉnh cao?

Đăng bởi

Phần 2: Dưới góc độ học thuật

156139aedcc03d.img

Tôi tiếp tục trở lại với Mùi đu đủ xanh sau khi có thêm chút kiến thức về biên kịch.

Phần 1: Mùi đu đủ xanh – Khi tình yêu chạm đến tâm hồn

Mùi đu đủ xanh là phim theo cấu trúc cộng của phim Châu Âu. Nếu như phim Mỹ thường theo cấu trúc Hero’s journey hay Virgin’s journey với 3 hồi dù có các thủ thuật khác như phi tuyến tính, đa tuyến khiến khán giả bị đánh lừa thì vẫn là theo 3 hồi kinh điển.

Thầy tôi bảo phim Châu Âu rất buồn ngủ, và quả thật nó sẽ dễ dàng đánh gục bọn tôi nếu không phải vì tôi đang hứng thú viết thêm về Mùi đu đủ xanh.

Điều đầu tiên cần xác định khi xem một bộ phim thuộc thể loại này là phim được chia ra mấy part. Nắm được điều này sẽ dễ dàng xác định được điểm tương đồng và biến dị, từ đó tìm ra luận đề trong phim.

Mùi đu đủ xanh được chia ra 2 phần khá dễ hiểu và rõ ràng: Cuộc sống của Mùi năm 10 tuổi và năm 20 tuổi.

Tiếp theo, hãy tìm và liệt kê ra tất cả các chi tiết được lặp lại trong phim ở cả 2 part này, dù tương đồng hay biến dị.

  • Hình ảnh Mùi gọt đu đủ
  • 10 năm trước là người ở, 10 năm sau vẫn là người ở
  • Những người đàn ông trong phim thảnh thơi, chơi bời
  • Những người phụ nữ luôn đầu tắt mặt tối lo toan nhà cửa
  • Đàn ông là người phản bội: người chồng của bà chủ nhà, Khuyến phản bội cô người yêu để đến với Mùi
  • Khi bị phản bội: bà chủ chỉ cam chịu, cô người yêu Khuyến tức giận đập phá
  • Âm nhạc: tiếng đàn Nguyệt, tiếng sáo – tiếng đàn piano
  • Mùi thử mặc áo mới
  • Tiếng dế kêu trong cả 2 part
  • Bà mẹ chồng tụng kinh niệm phật trên gác. Tiếp theo là 10 năm sau bà chủ cũng lên gác tụng kinh
  • Mùi tưới cây khi nhỏ và lúc lớn
  • Bình hoa bị vỡ: 2 lần
  • Rửa tay và rửa mặt
  • Chơi với mấy con kiến, con ếch

Từ những chi tiết này, bắt đầu tìm ra luận đề của phim. Luận đề là tầng lớp nghĩa được ẩn sau các chi tiết, hình ảnh, âm thanh được lặp lại một cách có ý đồ của bộ phim. Luận đề của phim Châu Âu thường gắn với bối cảnh chính trị, xã hội.

Ví dụ như ở bộ phim Mùi đu đủ xanh, luận đề của phim có thể kể đến như:

  • Đâu đó tư tưởng phong kiến vẫn còn tồn tại trong xã hội khi những người đàn ông luôn đổ mọi trách nhiệm quán xuyến công việc cho người phụ nữ trong nhà.
  • Sự du nhập của văn hóa phương Tây trong âm nhạc, trong tư tưởng. Những người đàn ông trong phim đều đi Tây học. Cô bạn gái của Khuyến với tư tưởng của người phụ nữ tiến bộ không cam chịu. Trong khi đó, văn hóa phương Tây vốn bị coi là một sự xâm lăng
  • Mùi xuất thân là một cô bé ở đợ, đến khi lớn vẫn là một cô bé đi ở đợ. Dù được tiếp xúc với chữ viết, được Khuyến yêu thương nhưng ai dám khẳng định cuộc đời của Mùi sẽ không rơi vào bi kịch giống như bà nội, giống như bà chủ nhà trước kia. Tất cả họ đều sẽ già, bị những người đàn ông quay lưng và dành cả phần đời còn lại ở căn gác, tụng kinh niệm phật.

Có lẽ sẽ còn nhiều luận đề khác mà người ta có thể suy ra từ bộ phim này, nhưng tạm thời, với sự thẩm thấu của mình, tôi mới chỉ hiểu được như thế. Nếu chịu khó tìm hiểu hơn về văn hóa, bối cảnh chính trị xã hội và một vài cái người ta hay gọi là “thuyết âm mưu”, “nâng cao quan điểm” thì tôi nghĩ nó sẽ còn đi xa hơn thế này :))) Mà tôi thì không thích xa đến vậy. Với tôi, ngay từ bài viết đầu tiên, Mùi đu đủ xanh chỉ đơn thuần là một bộ phim đẹp và thơ, chạm đến tâm hồn.

Mùi đu đủ xanh còn là bộ phim tuân thủ triệt để quy tắc luật tam duy nhất của Aristotle. Những quy tắc của Aristotle ban đầu là dành cho kịch học nhưng sau này những bộ phim cũng được làm theo dạng này để ca ngợi sự tối giản. Quy tắc tam duy nhất có thể hiểu đơn giản là :

  • Duy nhất về thời gian: trong kịch học thì dù vở kịch dài như thế nào cũng chỉ được diễn ra trong khoảng thời gian 1 ngày (24hours) không hơn. Nghĩa là ta không thể kể lể kê thê về cuộc đời ai đó từ khi sinh ra, lớn lên, lấy chồng, sinh con mà chỉ thể hiện được lát cắt cuộc đời họ trong 24h
  • Duy nhất về không gian: Nếu vở kịch diễn ra trong bếp thì từ đầu đến cuối không được chuyển sang phòng ngủ
  • Duy nhất về hành động: Nếu đánh đấm thì từ đầu đến cuối đều là đánh đấm, nếu là yêu đương thì đầu đến cuối là yêu đương.

Tất nhiên khi các bộ phim ứng dụng nguyên tắc này thì đã ít nhiều thay đổi, ví dụ như thời gian có thể kéo dài hơn thành… 2 ngày ( Phim 2 nights and one day), không gian có thể rộng hơn từ một ngôi nhà thành một hòn đảo (tuy nhiên không thể định danh kiểu 1 hành tinh :))), hành động cũng có thể mang tính bao quát hơn như: trả thù, nhiệm vụ cần hoàn thành…

Trong Mùi đu đủ xanh thì không gian rõ ràng ai cũng có thể nhận ra: chỉ xoay quanh 2 ngôi nhà (vì bộ phim thực hiện ở phim trường 100%), thời gian cũng chỉ có 2 mốc, hành động là chuỗi hoạt động của cô bé Mùi.

Thầy tôi bảo người ta không thích xem phim Châu Âu dạng này vì nhiều khi cảm giác chúng quá đơn điệu, nhàm chán. Nhưng rất nhiều bộ phim Châu Âu được đề cử giải thưởng quan trọng ở LHP Cannes, Oscar bởi vì những luận đề sâu sắc. Vì vậy, nói một cách dễ hiểu, phim Châu Âu theo cấu trúc cộng đa phần là phim để đi dự thi, tranh giải chứ tuyệt nhiên không phải phim để bán vé kiếm doanh thu.

Ví dụ:

Bộ phim The secret Ballot( đạt giải đạo diễn xuất sắc nhất tại LHP Venice) xoay quanh 1 câu chuyện đơn giản: 1 người phụ nữ cùng 1 người đàn ông phải thực hiện nhiệm vụ đi thu phiếu bầu cử của người dân trên 1 hòn đảo xa xôi hẻo lánh trong khoảng thời gian từ 8h sáng đến 5h chiều. Thế nhưng ý nghĩa sâu xa của bộ phim liên quan rất nhiều đến chính trị: những người dân rất ngây ngô trước 1 vấn đề lớn lao là bầu cử, những câu chuyện hài hước để đả kích 1 chuyện nghiêm túc như bầu cử…

Trong một bài viết nào đó, tôi sẽ phân tích nhiều hơn về dòng phim hack não này, dĩ nhiên khi đã đủ trình một chút, và đàm đạo với thầy tôi nhiều hơn chút nữa.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s