Truyện núi đồi và thảo nguyên

Đăng bởi

Có thể nhiều người không biết về nhà văn Aimatov nhưng khi nhắc đến tác phẩm Người thầy đầu tiên sẽ có đôi chút ấn tượng – một tác phẩm mà tôi còn nhớ một vài chi tiết vì được đưa vào chương trình dạy Ngữ văn lớp 8. Giamilia Truyện núi đồi và thảo nguyên là quyển sách tập hợp các truyện ngắn xuất sắc nhất của Aimatov – nhà văn nổi tiếng của xứ Kyrgyzstan.

Mình thích quyển sách này từ khi nghe cái tên núi đồi thảo nguyên. Có những người sinh ra đã biết mình thích gì, và mình là người như vậy. Cái cảm giác được nhảy chân sáo trên đồi, được đứng trên cao, được gần bầu trời và mở ra không gian thoáng đãng làm con người mình cũng phóng khoáng bất cần và mạnh mẽ hơn hay sao ấy.

Chụp tạm với cây khế, sau này mang lên thảo nguyên chụp sau nhé

“Kyrgyzstan – quốc gia Trung Á với lịch sử lâu dài và đầy biến cố, từng là quốc gia nằm trên con đường tơ lụa cổ đại. Thiên nhiên tươi đẹp, khí hậu mát mẻ, núi non trùng điệp nên đất nước này được mệnh danh là Thụy Sỹ của Châu Á” – Trích từ blog chị Ngọc. Mình mê mấy nước Trung Á mà chị Ngọc đã đi, bạn có thể đọc thêm về Kyrgyzstan từ blog của chị Ngọc ở đây.

Ở Karakol – Kyrgyzstan – hình từ blog chị Ngọc

Aimatov sinh ra và lớn lên ở vùng thung lũng sông Talas, các tác phẩm của ông đều mang đậm hơi thở cuộc sống của đất nước, quê hương Kyrgyzstan từ con người, phong cảnh, tính cách, lịch sử và văn hóa. Hầu hết sáng tác của ông đều là truyện ngắn nên rất dễ đọc, tập trung khắc học những số phận, câu chuyện khác nhau xoay quanh các chủ đề: tình yêu, gia đình, tình thầy trò… Mình đọc không nhiều tác phẩm văn chương Nga, có bộ mình còn để dở và không có ý định hoàn thành, ví dụ như Sông Đông êm đềm. Ai yêu thích bộ này mình tặng lại nha, nó thách thức lòng kiên nhẫn của mình quá lâu rồi.

Thế nhưng với Giamilia Truyện núi đồi và thảo nguyên mình lại đọc rất nhanh và yêu thích, đồng cảm nhiều. Aimatov chọn các câu chuyện bình dị, nhân vật bình thường nhưng cách kể chuyện lại gần gũi, giàu hình ảnh và cảm xúc khiến mỗi truyện ngắn đều để lại dư vị sâu sắc.

Mình thích cái chất “nhạc” ở truyện ngắn đầu tiên tên Giamilia, những bài hát hào sảng vang dội giữa thung lũng trong đêm trăng. Mình cũng thích cả cách kể câu chuyện này lồng trong một câu chuyện khác trong Cây phong non trùm khăn đỏ, thực tế nghiệt ngã trong Mắt lạc đà, hay sự giản dị làm người ta rung động trong Người thầy đầu tiên.

Nếu phải chọn một điểm khiến mình yêu thích nhất trong các tác phẩm của Aimatov thì nhất định đó chính là lối miêu tả giàu hình ảnh và chất thơ. Lấy bối cảnh chính là núi đồi và thảo nguyên quê nhà Kyrgyzstan, Aimatov miêu tả từ cảnh toàn đến cảnh chi tiết, từ cảnh tĩnh đến những chuyển động đều sống động như những thước phim hiện lên trước mắt người đọc. Đó là cảnh ban đêm trên bãi bồi sông Kurkureu, là đêm trăng sáng nơi khe núi với “Gió từ thảo nguyên đưa lại mùi phấn đăng đắng của ngải cứu đang nở hoa lẫn với hương thơm thoang thoảng của lúa chín đang nguội đi, tất cả những cái đó hòa với mùi hắc ín và mùi dây thắng xe đẫm mồ hôi ngựa”. Đó là nơi mà Giamilia và anh chàng Daniyar cùng cất cao tiếng hát thiết tha nồng cháy “Đó là bài ca của núi đồi và thảo nguyên, khi thì ngân vang vút lên như những ngọn núi Kyrgyzstan, khi thì trải rộng bao la như thảo nguyên Kyrgyzstan“. Đó có khi là sự khốc liệt của những cung đường trên đèo Độ Long với tiếng xe tải gầm gừ xé toang màn đêm cùng những bí mật xé toang trái tim con người. Và cũng có khi là những ấm áp cùng hi vọng khi mùa xuân tới. Có thể nói, đây là một đoạn văn miêu tả mùa xuân cảm xúc nhất mà mình từng đọc.

“Mùa đông đã du mục sáng bên kia đèo. Mùa xuân đang lùa những đàn gia súc màu xanh của nó đến. Trên những cánh đồng bằng, tuyết đã tan, mặt đất ướt như sưng phù lên từng chỗ. Từ miền ấy, những luồng hơi ấm bốc lên lùa vào núi, mang theo hơi thở mùa xuân của đất đai, hương vị của sữa đang lên hơi. Các cồn tuyết cũng xẹp xuống, những tảng băng trên núi đã chuyển mình và các dòng suối đóng băng cũng nứt nẻ, vỡ toác ra, rồi tràn lên, cuồn cuộn chảy thành những thác nước dũng mãnh réo ầm ầm trong các thung lũng.

Có lẽ đó chính là mùa xuân đầu tiên trong thời niên thiếu của tôi. Dù sao đối với tôi nó cũng vẫn đẹp hơn tất cả các mùa xuân trước. Đứng ở trường chúng tôi, từ trên đỉnh đồi, có thể nhìn thấy cả thế giới tươi đẹp của mùa xuân mở rộng ra trước mắt. Mặt đất dường như dang tay chạy từ trên núi xuống và không đủ sức dừng lại nữa, cứ lao vùn vụt vào các vùng xa tắp của cánh thảo nguyên đang lấp lánh như bạc dưới ánh nắng, bao phủ trong một làn hơi huyền ảo. Ở một nơi nào xa tít tận góc biển chân trời có những hồ nước băng tan xanh biếc, ở một nơi nào xa tít tận góc biển chân trời có những bầy ngựa đang hí lên, trên nền trời xanh đàn sếu bay qua cánh nâng những làn mây trắng. Đàn sếu bay từ đâu tới và gọi lòng người về đâu mà cất tiếng kêu lanh lảnh buồn buồn như vậy?”

Người thầy đầu tiên – Aimatov

Trong số 4 truyện ngắn của tập truyện này thì mình ấn tượng nhất với “Cây phong non trùm khăn đỏ”. Nghe tên này có làm bạn liên tưởng đến một tác phẩm Việt Nam nào không? Đúng rồi “Cây chuối non đi giày xanh”, mình chưa đọc. Cây phong non trùm khăn đỏ thật sự xuất sắc trong cách kể chuyện chậm rãi, từ tốn nhưng lại chưa đựng nhiều bất ngờ, nhiều câu hỏi, nhiều nốt lặng. Cả cái tên cũng hay nữa. Cây phong vốn là hình ảnh xuất hiện nhiều trong văn chương Aimatov. Và có lẽ cũng như tôi, có người hẳn đã thuộc đôi ba dòng trong cái đoạn văn miêu tả tựa như một bức tranh này.

Làng Kurkurêu chúng tôi nằm ven chân núi, trên một cao nguyên rộng có những khe nước ào ào từ nhiều ngách đá đổ xuống. Phía dưới làng tôi là thung lũng Hoàng Thổ, là cánh thảo nguyên Karakh mênh mông nằm giữa các nhánh của rặng núi Đen và con đường sắt làm thành một cái thảm màu băng qua đồng bằng chạy tít đến chân trời phía tây.

Phía trên làng tôi, giữa một ngọn đồi, có hai cây phong lớn. Tôi biết chúng từ thuở bắt đầu biết mình. Dù ai đi từ phía nào đến làng Kurkurêu chúng tôi cũng đều trông thấy hai cây phong đó trước tiên; chúng luôn luôn hiện ra trước mắt hệt như những ngọn hải đăng đặt trên núi. Thậm chí tôi cũng không biết giải thích ra sao: phải chăng người ta vẫn đặc biệt trân trọng nâng niu những ấn tượng thời thơ ấu hay vì do có liên quan đến nghề hoạ sĩ của tôi, nhưng cứ mỗi lần về quê, khi xuống xe lửa đi qua thảo nguyên về làng, tôi đều coi bổn phận đầu tiên là từ xa đưa mắt tìm hai cây phong thân thuộc ấy.

Dù chúng có cao đến đâu chăng nữa, đứng xa thế cũng khó lòng trông thấy ngay được, nhưng tôi thì bao giờ cũng cảm biết được chúng, lúc nào cũng nom rõ.

Đã bao lần tôi từ những chốn xa xôi trở về Kurkurêu và lần nào tôi cũng thì thầm với một nỗi buồn da diết: “Ta sắp được thấy chúng chưa, hai cây phong sinh đôi ấy? Mong sao chóng về tới làng, chóng lên đồi mà đến với hai cây phong. Rồi sau đó cứ đứng dưới gốc cây để nghe mãi tiếng lá reo cho đến khi say sưa ngây ngất”.

Trong làng tôi không thiếu gì các loại cây, nhưng hai cây phong này khác hẳn: chúng có tiếng nói riêng và hẳn phải có một tâm hồn riêng, một tâm hồn chan chứa những lời ca êm dịu. Dù ta có tới đây vào lúc nào, ban ngày hay ban đêm, chúng vẫn nghiêng ngả thân cây, lay động lá cành, không ngớt tiếng rì rào theo nhiều cung bậc khác nhau.

Có khi tưởng chừng như một làn sóng thuỷ triều dâng lên vỗ vào bãi cát, có khi lại nghe như một tiếng thì thầm thiết tha nồng thắm chuyển qua lá cành như một đám lửa vô tình, có khi hai cây phong bỗng im bặt một thoáng, rồi khắp lá cành lại cất tiếng thở dài một hơi như thương tiếc người nào. Và khi mây đen kéo đến cùng với bão giông, xô gãy cành, tỉa trụi lá, hai cây phong nghiêng ngả tấm thân dẻo dai và reo vù vù như một ngọn lửa bốc chảy rừng rực. Và trong tiếng gầm bất khuất của chúng ngỡ chừng như nghe thấy một lời thách thức ngỗ ngược: “Không, đừng hòng bắt ta phải khom lưng khuất phục, đừng hòng bẻ gãy thân ta”.

Bao nhiêu năm qua. Sau này, tôi đã hiểu được điều bí ẩn của hai cây phong. Chẳng qua đứng trên đồi cao lộng gió nên đáp lại bất kì chuyển động khe khẽ nào của không khí, mỗi chiếc lá nhỏ đều nhạy bén đón lấy mọi làn gió nhẹ thoảng qua.

Nhưng việc khám phá ra chân lí giản đơn ấy cũng vẫn không làm tôi vỡ mộng xưa, không làm tôi bỏ mất cách cảm thụ của tuổi thơ mà tôi còn giữ đến nay. Và cho đến tận ngày nay tôi vẫn thấy hai cây phong trên đồi có một vẻ sinh động khác thường. Tuổi trẻ của tôi đã để lại nơi ấy, bên cạnh chúng như một mảnh vỡ của chiếc gương thần xanh…

Cứ vào cuối năm học, trước khi bắt đầu nghỉ hè là bọn con trai chúng tôi lại chạy ào lên đây phá tổ chim. Cứ mỗi lần chúng tôi reo hò, huýt còi ầm ĩ chạy lên đồi là hai cây phong khổng lồ lại nghiêng ngả đung đưa như muốn chào mời chúng tôi đến với bóng râm mát rượi và tiếng lá xào xạc dịu hiền. Và chúng tôi, lũ ranh con đi chân đất, công kênh nhau bám vào các mắt mấu và cành cây trèo lên cao làm chấn động cả vương quốc loài chim. Hàng đàn chim hoảng hốt kêu lên, chao đi chao lại trên đầu. Nhưng chúng tôi vẫn chưa coi vào, đến đây đã thấm gì!

Chúng tôi cứ leo lên cao nữa – nào, xem ai can đảm và khéo hơn! – và từ trên những cành cao ngất, cao đến ngang tầm cánh chim bay, bỗng như có một phép thần thông nào vụt mở ra trước mắt chúng tôi cả một thế giới đẹp đẽ vô ngần của không gian bao la và ánh sáng. Chiều rộng không cùng của đất đai làm chúng tôi sửng sốt. Mỗi đứa chúng tôi đều nín thở ngồi yên lặng đi trên một cành cây và quên mất cả chim lẫn tổ chim.

Chuồng ngựa của nông trường mà chúng tôi vẫn coi là toà nhà rộng lớn nhất trên thế giới, ngồi đây chúng tôi thấy chỉ như một căn nhà xép bình thường. Phía sau làng là dải thảo nguyên hoang vu mất hút trong làn sương mờ đục. Chúng tôi cố gương hết tầm mắt nhìn vào nơi xa thẳm biêng biếc của thảo nguyên và nom thấy không biết bao nhiêu đất đai mà trước đây chúng tôi không biết đến, thấy những con sông mà trước đây chúng tôi chưa từng nghe nói đến.

Những dòng sông lấp lánh tận chân trời như những sợi chỉ bạc mỏng manh. Chúng tôi nép mình ngồi trên các cành cây suy nghĩ: đã phải đấy là nơi tận cùng thế giới chưa, hay phía sau vẫn còn có bầu trời ấy, những đám mây, những đồng cỏ và sông ngòi như thế này? Chúng tôi náu mình trên các cành cây, lắng nghe những tiếng gió ảo huyền và tiếng lá cây đáp lại lời gió, thì thầm to nhỏ về những miền đất bí ẩn đầy sức quyến rũ lẩn sau chân trời xa thẳm biêng biếc kia.

Tôi lắng nghe tiếng hai cây phong rì rào, tim đập rộn ràng vì thảng thốt và vui sướng, trong tiếng xạc xào không ngớt ấy tôi cố hình dung ra những miền xa lạ kia. Thuở ấy chỉ có một điều tôi chưa hề nghĩ đến: ai là người đã trồng hai cây phong trên đồi này? Người vô danh ấy đã ước mơ gì, đã nói những gì khi vùi hai gốc cây xuống đất, người ấy đã ấp ủ những niềm hi vọng gì khi vun xới chúng nơi đây, trên đỉnh đồi cao này?

Hai cây phong – trích Người thầy đầu tiên

Mình thì cơ bản có khá nhiều giấc mơ: sở hữu 1 khu rừng nhiệt đới (đã từng nhắc đến khi xem phim tài liệu thấy cảnh khách sạn 5 sao giữa rừng nhiệt đới), leo núi Kilimanjaro và đi xem thú ở Châu Phi, cưỡi ngựa mùa thu ở Mông Cổ, chạy trail ở UTMB Mont Blanc… Gần đây thì mình bổ sung thêm việc đi các nước Trung Á tầm 1-2 tháng cho đã cái nư, một phần cũng là vì mấy quyển sách giống Truyện núi đồi và thảo nguyên này nè. Chị Ngọc đi 23 ngày hẳn hoi nè, đọc ở đây tham khảo cho đỡ ghiền.

Bởi ta nói, con người ngày nào đi ngủ chả nằm mơ, nên lúc nghĩ ra điều gì muốn làm mình đều note lại, danh sách giấc mơ của mình nó cũng kha khá. Đừng sống mà không có sẵn câu trả lời cho câu hỏi: Nếu bây giờ em có xxx tỷ thì em thích làm gì?

2 comments

  1. Phong cảnh Kyrgyzstan bây h cũng không khác gì mấy so với trong truyện Cây phong non trùm khăn đỏ đâu em, nhất là hồ Issykul và thảo nguyên bao la. Đi Trung Á cũng rất rẻ nữa, rẻ đến bất ngờ huhu mỗi tội là người dân nói được TA ko nhiều nên nhiều khi mình cứ ngơ ngác 😀

    Đã thích bởi 1 người

    1. buồn buồn e lại vô ngâm cứu mấy cung đã đi của chị, mong có ngày mình cũng sẽ ở trên đường, ở địa điểm đó, nhớ lại đôi 3 dòng review rồi đồng cảm

      Thích

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s