Cộng tác báo chí: Những gì tôi học được sau khi gửi bài, bị từ chối và sống bằng nhuận bút

Hôm nọ trên một group viết lách, mình thấy có một em đăng bài hỏi: Em muốn viết báo kiếm tiền thì bắt đầu từ đâu?

1. Đầu tiên, muốn viết báo kiếm tiền thì phải đọc báo.

Không chỉ đọc mà còn đọc rất nhiều, đọc mỗi ngày.

Bạn xác định muốn viết bài gửi báo nào thì cứ đọc thật kỹ tờ báo ấy. Đọc để xem các báo thường đăng dạng bài gì: chính luận, tản văn, truyện ký, thơ ca, tiểu phẩm… Mỗi báo sẽ có một style riêng ví dụ như Mực tím là tờ dành cho tuổi teen văn phong nhẹ nhàng, nhí nhảnh trẻ trung. Tuổi trẻ thì phản ánh đa dạng vấn đề xã hội theo hướng hút tranh luận, comment – vấn đề có thể rất cũ nhưng hướng khai thác, tiếp cận luôn mới mẻ hợp thời. Hay Phụ nữ lại đi theo hướng tâm sự nỗi niềm. Tạp chí Du lịch sẽ ưu tiên những bài chuyên sâu về du lịch, văn hóa.
Cá nhân mình mỗi ngày đều dành nhiều thời gian để đọc các báo, tạp chí mà mình quan tâm. Đọc bài của mình, đọc bài của các tác giả khác cộng tác cùng chuyên mục để học hỏi góc nhìn, cách hành văn của họ.

2. Tìm đúng địa chỉ cộng tác

Sau khi đã nghiên cứu đủ sâu về các tờ báo thì tìm thông tin liên lạc, gửi bài. Thường cách phổ thông nhất là bạn email về hộp thư của tòa soạn báo hoặc từng chuyên mục. Tuy nhiên, hộp thư chung của các báo thường rất rất nhiều email gửi về và khó để bài của bạn đến được với biên tập viên tòa soạn. Nói chung đây là cách gửi bài trong mòn mỏi đợi chờ.

Để chắc ăn hơn trong việc gửi bài thì có một cách khác là tìm chính xác email, địa chỉ của biên tập viên chuyên mục. Mình để ý các fanpage của báo/tạp chí thỉnh thoảng sẽ có post công khai thông tin email, hướng dẫn cách gửi bài cộng tác.
Rồi bây giờ sau khi đã xác định được chuyên mục cộng tác, địa chỉ email nhận bài thì việc còn lại chỉ đơn giản là bắt tay vào viết thôi.
Nhưng… viết gì bây giờ? Viết gì để được đăng bài?

• Người canh đảo – Truyện ngắn

3. Viết gì để được đăng bài trên báo?

Viết gì cũng có thể đăng báo, nhưng không phải viết gì cũng được đăng báo. Ủa, là sao??? Một cái status tản mạn của bạn trên facebook về thời tiết, về nhân sinh, review một món ăn, đánh giá một bộ phim… đều có thể trở thành bài đăng báo. Một bộ hình chụp của bạn chụp mùa hoa đào, mùa hoa kèn hồng cũng có thể được đăng báo. Hay như mình, viết một bài kể lại kỷ niệm thời thơ ấu với cây điều – chủ yếu để mình bán hạt điều cũng được thư ký tòa soạn nhắn gửi để đăng báo. Thế nên, vấn đề nằm ở chỗ: thứ mà bạn viết có phải thứ mà công chúng cần, tòa soạn cần không.

Theo mình dưới đây là 5 nhóm nội dung dễ bắt đầu nhất:

Vấn đề đang nóng.

Giá vàng tăng chóng mặt, mua nhà khó, bỏ phố về quê… Những chủ đề này nghe thì cũ nhưng luôn mới trên các mặt báo khi bạn thêm vào đó câu chuyện hoặc góc nhìn cá nhân. Quan trọng nói lại lần 2: câu chuyện. Ví dụ như vấn đề mua nhà khó. Chắc bạn cũng từng nghe ai đó than thở chuyện này, nhớ lại câu chuyện của anh A chị B xem có điểm gì mới. À, anh A vay 2 tỷ mua căn hộ chung cư rồi giờ mỗi tháng bị ngộp khi lãi suất thả nổi ngân hàng tăng và anh phải bán nhà. Biên ngay cho tôi bài Bán tháo chung cư sau 2 năm gồng lãi: bài học đắt giá! Bạn không cần quá nhiều kiến thức chuyên môn về thị trường nhà đất, bạn chỉ cần có câu chuyện người thật, việc thật.

Phản ánh thực tế cuộc sống ở những lắt cắt nhỏ nhất

Rồi, giờ bỏ qua vấn đề nóng, Mỗi ngày có biết bao vấn đề xảy ra xung quanh chúng ta nè: Đi làm kẹt xe, đến công ty chấm công, làm việc thỉnh thoảng mở facebook tiktok ra xem, tối về nằm nhà xem phim hoặc đi cà phê. Bốc đại một cái chuyện “đi làm kẹt xe” ra và thử đặt câu hỏi: Mỗi ngày bạn đi bao nhiêu km đến chỗ làm? Lúc kẹt xe thì mọi người xung quanh bạn thường làm gì? Và tui có vài chủ đề viết như sau: Vượt 20km đi làm mỗi ngày khiến tôi kiệt sức, Tiếng chửi lúc kẹt xe và những nỗi bức xúc trên đường. Hãy luôn quan sát và đồng cảm.

Bài viết theo thời điểm

Một năm có rất nhiều dịp lễ lớn, ví dụ Tết thì có hàng ngàn chủ đề: về quê ăn Tết hay đi du lịch, Tết nhà ngoại tết nhà nội, Khoe lương thưởng dịp Tết vân vân mây mây. Rồi đến 8-3, nghỉ lễ 30/4, mùa hè… mỗi mùa lại có những điều mà người đọc luôn quan tâm và cái chúng ta cần là làm mới các chủ đề này bằng câu chuyện và góc nhìn riêng.

Bài du lịch trải nghiệm

Nếu mà mấy bạn cũng thích đi chơi, đi trải nghiệm như mình thì càng nên viết dạng bài này. Lưu ý là nên đa dạng trải nghiệm từ ăn uống đến văn hóa, có thêm hình ảnh đẹp nữa.

• Những cây cầu bắc qua thành phố
• Mùa đông Tây Nguyên

Tản mạn: câu chuyện nhỏ nhưng chạm cảm xúc.

Cái này cực phù hợp cho mấy bạn học sinh sinh viên, cả mấy bà nhiều trải nghiệm nội tâm sâu sắc. Từ sự thay đổi của thời tiết, từ một mùa hoa của Sài Gòn, từ tiếng gõ phím lách cách cũng có thể biên thành một bài viết chạm đến cảm xúc của người đọc. Chỉ cần vậy thôi là đủ để đăng báo rồi.

4. Cách viết email – tưởng dễ nhưng nhiều người thường rớt bài từ bước này

Bạn tưởng tượng mỗi ngày biên tập viên chuyên mục hoặc tòa soạn nhận hàng trăm email, vậy làm sao để bài của bạn không bị quăng vào sọt rác?

Muốn gửi bài cho tòa soạn mà được đọc – thậm chí được phản hồi – thì email phải ngắn, rõ, đúng trọng tâm. Đừng viết kiểu dài dòng, kể lể hành trình viết lách của mình. Biên tập viên không có thời gian đọc.

Dưới đây là cách viết chuẩn, dễ được mở mail:

1. Tiêu đề email (quyết định 50% việc có được mở hay không)

Công thức:

[Cộng tác bài viết] + Tên bài + Thể loại

Ví dụ:

• [Cộng tác bài viết] Sài Gòn dịu dàng mùa hoa kèn hồng – Tản văn
• [Cộng tác bài viết] Kiệt sức vì vượt 20km đi làm mỗi ngày – Góc nhìn đời sống

👉 Tránh kiểu: “Gửi bài ạ”, “Em gửi bài mong được duyệt”… rất dễ bị bỏ qua

2. Nội dung email (càng gọn càng tốt)

Mẫu chuẩn:

3. File đính kèm (đừng làm sai chỗ này)

• Đặt tên file rõ ràng: Tenbai_Tenban.docx
• Cuối bài viết nhớ ghi rõ tên tác giả, bút danh, thông tin liên lạc để biên tập viên không mất công đối chiếu với thông tin ngoài email.
• Format: Font dễ đọc (Times New Roman); Cỡ chữ 13–14
• Nếu có ảnh: Ghi chú rõ caption; Gửi kèm file ảnh riêng (không dán ảnh trong file word).

Những lỗi khiến bạn “rớt từ vòng gửi xe”:

• Email quá dài (viết luôn cả bài trong mail)
• Giới thiệu bản thân lan man
• Không ghi rõ bài viết gì, thể loại gì
• Sai chính tả, sai format
• Gửi 1 email cho 5–7 tòa soạn cùng lúc (CC hàng loạt)

5. Nhuận bút cộng tác báo là bao nhiêu?

Mức nhuận bút cao nhất mà mình từng nhận là 1,5 triệu đồng, một bài viết đăng trên báo giấy. Còn mức thường nhận là 500-700k/bài khoảng 1200 chữ. Đó thường là các bài tản văn đăng trên tạp chí hoặc báo giấy. Cũng có những bài số tiền chỉ 200-300k thôi, nhưng vì là tạp chí quen nên mình vẫn ưu tiên gửi bài. Trước đây khoảng năm 2013 2014 tức là cách đây hơn chục năm rồi thì mình đã từng nhận nhuận bút cho truyện ngắn đăng báo 1,5-2 triệu đồng /1 truyện. Những con số này chắc chắn là không lớn nhưng lại tạo cho mình nguồn thu nhập ổn định, thường xuyên. Bán buôn có thể sợ lỗ vốn, còn viết báo cộng tác, chỉ cần bạn siêng năng chăm chỉ viết là đã có thêm một khoản bỏ túi kha khá rồi.

• Mình được gì khi viết blog

• Hướng dẫn tạo blog wordpress

• Dành cho các bạn muốn trở thành blogger

Nếu bạn có một chú đề hay, đã dành tâm huyết biên thành một bài viết xuất sắc, đã gửi đúng email nhưng vẫn không được đăng báo, thậm chí không được phản hồi thì…đừng nản lòng. Đó là điều hết sức bình thường đối với nghề viết cộng tác báo chí. Hãy tìm một cơ hội khác ở tờ báo khác. Hoặc tìm cách xây dựng thương hiệu viết riêng cho cá nhân của bạn – khi đó bạn sẽ là người được biên tập viên chủ động đặt hàng bài viết dài hạn.

• Mời bạn tham gia group 4AM Viết mỗi ngày ở đây: https://www.facebook.com/share/g/1DToHgZCyL/
• Hoặc theo dõi fanpage 4AM Viết để đọc các bài chia sẻ về nghề viết: https://www.facebook.com/4AMViet

Thông tin về lớp viết Tản văn/Truyện ngắn/Cộng tác báo chí của mình sẽ được công bố trong thời gian gần nhất. Để lại thông tin của bạn trong link dưới đây và chờ thông báo từ mình nhé: https://forms.gle/xxturcRKdZ3179We7